Z dziejow Kielc

Historia Kielc liczy sobie ponad 900 lat. Dokladnej daty zalozenia miasta nie sposob ustalic. Jedna z legend glosi, ze Mieszko, syn Boleslawa Smialego, bladzac po okolicznych kniejach zostal napadniety przez zbojcow. Ksiaze wyszedl zwyciesko z opresji, dzieki widzeniu, w ktorym ukazal mu sie sw. Wojciech. Totez na miejscu swojego cudownego ocalenia postawil drewniany kosciol pod wezwaniem swietego. W czasie owej wyprawy mial Mieszko znalezc "kielce", czyli kly dzika, od ktorych pozniejsza osada otrzymala swoja nazwe. Inni nazwe miasta wywodza od Celtow - zwanych inaczej Keltami - ktorzy tutaj zatrzymali sie podczas swojej wedrowki po Europie, zas jeszcze inni od przekreconej nazwy "klec", oznaczajacej lepianke chlopska. Pewne jest tylko, ze juz na poczatku XI wieku istnialy w Gorach Swietokrzyskich osiedla mysliwych i bartnikow, ktorzy owoce swojej pracy wymieniali na ziarno pod zasiew w miejscowosciach zwanych Targowiskiem i Tarczkiem (maly targ). Wtedy tez na poludniowym skraju Puszczy Swietokrzyskiej powstalo targowisko - miejsce wymiany produktow lesnych na plody rolne dostarczane z terenow nadnidzianskich. Wlasnie funkcja targowiska zapewnila rozwoj osadzie, co ma istotne znaczenie... do dzisiaj !!

Na przelomie XI i XII wieku wlascicielami osady zostali biskupi krakowscy, ktorzy na wzgorzu, zwanym obecnie Zamkowym, zbudowali dworzyszcze. W roku 1171 biskup Gedeon herbu Gryf wybudowal na miejscu modrzewiowego kosciola sw. Wojciecha kosciol murowany z kamienia, w stylu romanskim i zalozyl kolegiate, przenoszac nastepnie parafie sw. Wojciecha do kosciola biskupiego. Za rzadow Wincentego Kadlubka (1208-1218) powstala tu szkola parafialna, ktorej pierwszym znanym z dokumentow (z roku 1229) absolwentem - "magistrem" byl niejaki Henryk. Z tej szkoly wyszedl tez prawdopodobnie dominikanin Wincenty z Kielc, autor "Zywota swietego Stanislawa".

Pierwsza wzmianka o Kielcach w dokumentach sredniowiecznych pochodzi z roku 1212, a prawa miejskie uzyskaly Kielce przed rokiem 1295. W polowie XII wieku napady tatarskie na Polske zniszczyly grod doszczetnie, ale miasto szybko sie odbudowalo. W tym czasie kosciol kielecki otoczono wysokim murem i zaopatrzono w strzelnice i blanki. Pod koniec XV wieku kardynal Fryderyk Jagiellonczyk nadal miastu herb: Zlota korone w polu czerwonym, a pod korona litery "CK" (Civitas Kielcensis - Obywatelstwo Kieleckie).

Okolice miasta slynely z obfitosci surowcow mineralnych: rudy miedzi, olowiu i zelaza, ktore zaczeto eksploatowac na duza skale w wieku XV. Powstaly wtedy huty metali i szkla, jak rowniez manufaktury wytwarzajace zbroje. W zakladach tych znajdowali zatrudnienie nie tylko przybysze z okolicznych wsi i osad, ale rowniez fachowcy z Niemiec, Wegier, Slowacji, a nawet Wloch.

W latach 1637-1642 z inicjatywy biskupa krakowskiego Jakuba Zadzika wzniesiono, korzystajac z taniego miejscowego budulca, slawny palac w stylu renesansu francuskiego, ktory - nieznacznie przebudowany - przetrwal do dzis.

W czasie wojny ze Szwedami miasto splonelo. Ocalal jedynie palac wraz z kosciolem oraz kosciol na wzgorzu Karczowka.

Za Sasow rzadzil Kielcami biskup Lipski, a nastepnie Andrzej Zaluski, brat fundatora slynnej Biblioteki Zaluskich w Warszawie. W roku 1761 na mocy dekretu biskupiego usunieto z miasta wszystkich Zydow. Liczylo ono juz wowczas przeszlo 4 tys. mieszkancow. Kielce rozwinely sie za pontyfikatu biskupa Kajetana Soltyka, ktory zakazal wznoszenia w srodmiesciu budowli drewnianych, okazujac natomiast wszechstronna pomoc tym, ktorzy zdecydowali sie stawiac domy murowane.

Prawdziwy przelom w dziejach miasta nastapil z chwila upanstwowienia dobr biskupich w roku 1789. Grod, dotad biskupi, otrzymal prawo wybierania deputowanych do Sejmu. W XVIII wieku powstal w Kielcach browar, kilka cegielni, ujezdzalnia, szpital przy kosciele sw. Leonarda  szkola srednia i seminarium duchowne.

Po trzecim rozbiorze Polski Kielce dostaly sie pod panowanie austriackie. W roku 1809 miasto weszlo w sklad Ksiestwa Warszawskiego, a po roku 1815 podzielilo los ziem wlaczonych do Krolestwa Polskiego, stajac sie na pewien czas siedziba wojewodztwa krakowskiego.

Kolejny przelom w dziejach Kielc ma zwiazek z dzialalnoscia Stanislawa Staszica. Wielki Polak i maz stanu zaprojektowal i stworzyl Staropolski Okreg Przemyslowy z kopalniami, hutami i ciagiem zakladow przemyslowych wzdluz rzeki Kamiennej. W roku 1816 zalozyl Staszic w Kielcach pierwsza uczelnie techniczna w Polsce - Szkole Akademiczno-Gornicza, ktora po dziesieciu latach przeniesiono do Warszawy.

Chluba miasta sa tradycje walk o wyzwolenie narodowe i spoleczne, zwiazane z insurekcja kosciuszkowska, a pozniej powstaniami: listopadowym i styczniowym. Wydarzeniem politycznym o duzym znaczeniu byl spisek zawiazany przez ksiedza Piotra Sciegiennego, majacy na celu opanowanie Kielc przez powstancow chlopskich w 1844 roku. Po wykryciu spisku jego organizatora zeslano na sybir. W roku 1905 Kielce wlaczyly sie w organizowanie strajkow szkolnych, demonstracje i strajki robotnicze.

W sierpniu 1914 roku miasto zostalo pierwsza "stolica" niepodleglej Polski: wkroczyly tu oddzialy strzelcow Jozefa Pilsudskiego. Legiony Polskie opanowaly miasto na trzy tygodnie a wladze w nim sprawowal Jozef Pilsudski. W tym czasie do Legionow wstapilo w Kielcach 900 mezczyzn, a 200 kobiet pracowalo na rzecz polskiego wojska w sluzbach sanitarnych, aprowizacyjnych, kwatermistrzowskich. Piatego wrzesnia 1914 roku w Kielcach odbylo sie zaprzysiezenie I Pulku Piechoty Legionow Polskich. Poczawszy od 1919 roku gdy po wojnie utworzono wojewodztwo kieleckie, nastepuje ozywienie gospodarcze miasta. Powstaly wowczas m.in. zaklady "GRANAT" i zaklady spozywcze "SPOLEM". Rozwinely sie nowe dzielnice mieszkaniowe. Wybudowano stadion sportowy i okazaly gmach Przysposobienia Wojskowego i Wychowania Fizycznego. Dzialaly liczne towarzystwa kulturalno-oswiatowe.

Na kilka miesiecy przed wybuchem drugiej wojny swiatowej z kieleckiego garnizonu wyruszyl oddzial zolnierzy, ktory objal sluzbe w placowce wojskowej na Westerplatte i bohatersko bronil jej na poczatku wrzesnia 1939.

Od pierwszego do ostatniego dnia okupacji niemieckiej w miescie szalal terror hitlerowski, ktorego ofiarami padali Polacy i Zydzi (27 tys. Zydow zamknieto w kieleckim getcie). Spolecznosc Kielc odpowiadala zorganizowanym oporem. W miescie dzialalo kilkanascie podziemnych organizacji. Sposrod wielu akcji partyzanckich nalezy wymienic zamach oddzialu GL na niemiecka kawiarnie w 1943 roku i dokonany w roku 1944 zamach oddzialu AK na groznego gestapowca Franza Wittka. Kielce zostaly wyzwolone spod okupacji niemieckiej w styczniu 1945 roku przez zolnierzy radzieckich I Frontu Ukrainskiego.


Informacje zebrane z ksiazki Kieleckie 2000 "W drodze do przyszlosci"